IBD ลำไส้อักเสบเรื้อรังในหมา ต้องกินยาตลอดชีวิตไหม?

โรค IBD หรือ Inflammatory Bowel Disease คือโรคลำไส้อับเสบเรื้องรัง ที่เมื่อกินยาแล้วอาการดีขึ้น แต่พอเริ่มลดยา น้องก็กลับมาท้องเสียอีก...” เชื่อว่าคุณพ่อคุณแม่ที่กำลังดูแลน้องหมาป่วยเป็น IBD ลำไส้อักเสบเรื้อรังในหมา คงเข้าใจความกังวลนี้ดี เพราะนอกจากจะเป็นห่วงสุขภาพของลูกแล้ว ยังอดคิดไม่ได้ว่า “น้องจะต้องกินยาสเตียรอยด์ไปตลอดชีวิตเลยหรือเปล่า?”

แต่รู้ไหมคะว่า น้องหมาที่เป็น IBD ไม่จำเป็นต้องกินยาสเตียรอยด์ตลอดชีวิตทุกตัว หากสามารถควบคุมอาการของโรคให้สงบได้ คุณหมออาจพิจารณาค่อย ๆ ลดขนาดยาจนหยุดได้ในบางกรณี

และที่น่าสนใจคือ มีงานวิจัยที่พบว่า การใช้สเต็มเซลล์อาจเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยเพิ่มโอกาสให้น้องหมาที่เป็น IBD สามารถลดจนหยุดยาสเตียรอยด์ได้ ภายใต้การดูแลของสัตวแพทย์

แล้วโรค IBD มีแนวทางรักษาอย่างไร? สเต็มเซลล์จะเข้ามาช่วยดูแลสุขภาพลำไส้ของน้องหมาได้อย่างไร? PetGeneX ขอชวนคุณพ่อคุณแม่มาทำความเข้าใจไปพร้อมกันค่ะ

IBD ลำไส้อักเสบเรื้อรังในหมา คืออะไร? ทำไมถึงเป็นซ้ำได้บ่อย?

โรค IBD (Inflammatory Bowel Disease) คือภาวะที่ทางเดินอาหารของน้องหมาเกิดการอักเสบเรื้อรัง โดยมีความเกี่ยวข้องกับการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้ลำไส้ทำงานผิดปกติ และมักส่งผลต่อการย่อยและดูดซึมสารอาหาร

โดยปกติ ระบบภูมิคุ้มกันในลำไส้จะช่วยปกป้องร่างกายจากเชื้อโรค พร้อมกับยอมรับอาหารและจุลินทรีย์ที่ไม่เป็นอันตราย แต่ในสุนัขบางตัว ภูมิคุ้มกันอาจตอบสนองต่อสิ่งเหล่านี้มากเกินไป จนเกิดการอักเสบเรื้อรังและทำให้ลำไส้ทำงานผิดปกติ

คุณพ่อคุณแม่อาจสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ได้ เช่น

• ท้องเสียเรื้อรัง ถ่ายเหลวหรือถ่ายบ่อย เป็น ๆ หาย ๆ
  
• อาเจียนบ่อย หรือมีอาการคลื่นไส้
  
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลด แม้จะพยายามดูแลเรื่องอาหารแล้ว
  
• อ่อนเพลีย ไม่ร่าเริง เหมือนที่เคยเป็น
  
• ร่างกายขาดสารอาหาร ในบางรายที่ลำไส้ดูดซึมได้ไม่ดี

สิ่งที่ทำให้โรค IBD ดูแลค่อนข้างยาก คือการอักเสบอาจกลับมาเป็นซ้ำได้ แม้ช่วงหนึ่งน้องจะมีอาการดีขึ้นแล้วก็ตาม

หมายเหตุ อาการท้องเสียเรื้อรังไม่ได้หมายความว่าเป็น IBD เสมอไป เพราะอาจเกิดจากอาหาร พยาธิ การติดเชื้อ หรือโรคอื่น ๆ ได้เช่นกัน คุณหมอจึงต้องตรวจหาสาเหตุให้ชัดเจนก่อนวางแผนรักษา

โรค IBD ในสุนัขรักษาอย่างไร ทำไมบางตัวต้องกินสเตียรอยด์ต่อเนื่อง?

เป้าหมายสำคัญในการรักษา IBD คือ ควบคุมการอักเสบของลำไส้ บรรเทาอาการท้องเสียและอาเจียน พร้อมช่วยให้น้องกลับมากินอาหารและใช้ชีวิตได้ตามปกติมากที่สุด แนวทางการรักษามักเริ่มจากการปรับอาหารให้เหมาะกับระบบทางเดินอาหาร เช่น อาหารสูตรโปรตีนผ่านการย่อย หรือสูตรที่เลือกแหล่งโปรตีนเฉพาะ พร้อมดูแลภาวะขาดสารอาหารตามความจำเป็น

สำหรับน้องหมาที่ปรับอาหารแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น คุณหมออาจพิจารณาให้ยาสเตียรอยด์ เช่น Prednisone หรือ Prednisolone เพื่อช่วยควบคุมการอักเสบและการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน

แต่ปัญหาที่เจ้าของบางครอบครัวพบคือ เมื่อน้องได้รับยา อาการก็ดีขึ้น แต่พอคุณหมอเริ่มลดขนาดยา อาการท้องเสียหรืออาเจียนกลับมากำเริบอีกครั้ง

ทำให้น้องหมาบางตัวจำเป็นต้องใช้ยาต่อเนื่อง ขณะที่เจ้าของก็อาจกังวลเรื่องผลข้างเคียงจากการใช้สเตียรอยด์ในระยะยาว ด้วยเหตุนี้ การค้นหาทางเลือกที่อาจช่วยควบคุมโรคให้สงบได้นานขึ้น จึงเป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ได้รับความสนใจในวงการสัตวแพทย์

สเต็มเซลล์อาจช่วยให้น้องหมาที่เป็น IBD มีอาการดีขึ้นได้อย่างไร?

อย่างที่เราทราบกันดีแล้วว่าโรค IBD เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันในลำไส้ที่ตอบสนองมากเกินไป โดยในบางกรณี ร่างกายอาจตอบสนองต่อส่วนประกอบของอาหารหรือจุลินทรีย์ในลำไส้ จนกระตุ้นให้เกิดการอักเสบอย่างต่อเนื่อง

สเต็มเซลล์ชนิด Mesenchymal Stem Cells (MSCs) จึงได้รับความสนใจ เพราะมีคุณสมบัติในการ ช่วยปรับสมดุลการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน และควบคุมสัญญาณที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบ สเต็มเซลล์อาจช่วยลดการตอบสนองของภูมิคุ้มกันที่มากเกินไป ทำให้ลำไส้มีโอกาสฟื้นตัวและกลับมาทำงานได้ดีขึ้น 

1. อาการท้องเสียและอาเจียนอาจลดลง
เมื่อสเต็มเซลล์ช่วยปรับการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบ ลำไส้ก็อาจมีโอกาสกลับมาทำงานได้ดีขึ้น ส่งผลให้น้องหมามีแนวโน้มท้องเสียหรืออาเจียนน้อยลง กลับมากินอาหารได้อย่างสบายท้อง และใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น

2. สุขภาพลำไส้และภาวะโภชนาการมีแนวโน้มดีขึ้น
เมื่อเกิดการอักเสบเรื้อรัง ผนังลำไส้อาจทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้น้องหมาบางตัวดูดซึมสารอาหารได้ไม่ดี ส่งผลให้น้ำหนักลด หรือมีระดับโปรตีนอัลบูมิน (Albumin) และวิตามิน B12 ในเลือดต่ำ

หากการอักเสบได้รับการควบคุมและสุขภาพลำไส้ดีขึ้น น้องหมาก็อาจกลับมาได้รับสารอาหารอย่างเหมาะสมมากขึ้น โดยมีผลตรวจเลือดและสุขภาพโดยรวมเป็นส่วนหนึ่งของการติดตามการฟื้นตัว

3. มีโอกาสลดการพึ่งพายาสเตียรอยด์
นี่อาจเป็นเรื่องที่คุณพ่อคุณแม่หลายคนรอคอย เพราะหากน้องสามารถควบคุมอาการ IBD ให้อยู่ในระยะสงบได้อย่างต่อเนื่อง คุณหมออาจพิจารณาค่อย ๆ ลดขนาดยาสเตียรอยด์ และอาจมีโอกาสหยุดยาได้

งานวิจัยเผย สุนัขเป็น IBD มีโอกาสลดจนหยุดยาสเตียรอยด์ได้

ในปี 2021 มีงานวิจัยตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ Animals ศึกษาการใช้สเต็มเซลล์ในสุนัขที่เป็น IBD จำนวน 32 ตัว ซึ่งมีปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหารเรื้อรัง และยังควบคุมอาการได้ไม่ดีเท่าที่ควร

สิ่งที่น่าสนใจคือ งานวิจัยนี้ไม่ได้ศึกษาเฉพาะสุนัขที่ไม่ได้รับยาเท่านั้น แต่ยังรวมถึง น้องหมาที่กำลังกินยาสเตียรอยด์อยู่ด้วย

สุนัขทั้ง 32 ตัวได้รับสเต็มเซลล์ชนิด Mesenchymal Stem Cells (MSCs) ทางหลอดเลือดดำเพียง 1 ครั้ง และมีการติดตามผลต่อเนื่องนาน 12 เดือน

หลังได้รับสเต็มเซลล์ ผลลัพธ์เป็นอย่างไร?

อาการทางเดินอาหารเริ่มดีขึ้นตั้งแต่เดือนแรก หลังได้รับสเต็มเซลล์ สุนัขทั้งสองกลุ่มมีคะแนนความรุนแรงของโรคลดลง โดยอาการที่เกี่ยวข้องกับการขับถ่าย อาเจียน ความอยากอาหาร และสุขภาพโดยรวมมีแนวโน้มดีขึ้น

เมื่อครบ 1 ปี ผลการติดตามพบว่า สุนัขทั้ง 32 ตัวเข้าสู่ภาวะโรคสงบ (Clinical Remission) โดยเฉพาะกลุ่มที่ได้รับสเต็มเซลล์ร่วมกับยาสเตียรอยด์จำนวน 13 ตัว ซึ่งเดิมตอบสนองต่อยาได้ไม่ดีเท่าที่ควร คุณหมอสามารถค่อย ๆ ลดขนาดยาตามอาการที่ดีขึ้น จนหยุดยาได้ครบทั้ง 13 ตัวเมื่อสิ้นสุดการศึกษา

นอกจากนี้ สุนัขที่เคยมีระดับโปรตีนอัลบูมินต่ำยังมีค่ากลับมาอยู่ในเกณฑ์ปกติ และระดับวิตามิน B12 ของสุนัขส่วนใหญ่มีแนวโน้มดีขึ้นด้วย

หากอยากให้ลูกได้รับสเต็มเซลล์ ต้องเริ่มจากตรงไหน?

สำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่สนใจใช้สเต็มเซลล์เป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการดูแลน้องหมา อาจสงสัยว่าจะนำสเต็มเซลล์มาจากไหน? โดยทั่วไปแล้วน้องหมาสามารถเก็บสเต็มเซลล์จากร่างกายของตัวเองได้ โดยแหล่งที่สามารถนำมาแยกและเพาะเลี้ยงสเต็มเซลล์ ได้แก่ เลือดและเนื้อเยื่อไขมัน ซึ่งมีวิธีการเก็บแตกต่างกัน

1. การเก็บสเต็มเซลล์จากเลือด (Peripheral Blood)

เป็นการเจาะเก็บตัวอย่างเลือดของน้องหมา คล้ายกับการตรวจสุขภาพทั่วไป โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดหรือวางยาสลบ จากนั้นนำตัวอย่างเลือดเข้าสู่กระบวนการคัดแยก เพาะเลี้ยง และตรวจสอบคุณภาพเซลล์ในห้องปฏิบัติการ

วิธีนี้จึงเป็นทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่กังวลเรื่องการผ่าตัด โดยเฉพาะน้องหมาที่มีโรคประจำตัวหรือจำเป็นต้องระมัดระวังเรื่องการวางยาสลบ

2. การเก็บสเต็มเซลล์จากเนื้อเยื่อไขมัน (Adipose Tissue)

เป็นการเก็บเนื้อเยื่อไขมันจากร่างกายน้องหมา เพื่อนำไปแยกและเพาะเลี้ยงสเต็มเซลล์ โดยทั่วไปต้องใช้หัตถการผ่าตัดขนาดเล็กและการวางยาสลบ จึงควรประเมินสุขภาพและความเสี่ยงก่อนดำเนินการ

คำแนะนำเพิ่มเติม : สำหรับน้องหมาที่เป็น IBD ร่างกายไม่ค่อยแข็งแรงหรือมีอาการรุนแรงของโรค การเก็บสเต็มเซลล์จากเลือดจึงอาจเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยหลีกเลี่ยงการผ่าตัดและการวางยาสลบ

PetGeneX เราพัฒนานวัตกรรมการเก็บสเต็มเซลล์จากเลือดของสัตว์เลี้ยง โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัด วางยาสลบ หรือใช้ยากระตุ้นการสร้างสเต็มเซลล์ก่อนจัดเก็บ ช่วยให้น้องหมาสามารถเก็บสเต็มเซลล์จากร่างกายตัวเองได้ด้วยวิธีที่ไม่ต้องเข้ารับการผ่าตัด

หลังเก็บตัวอย่าง ใช้เวลาเตรียมความพร้อมของเซลล์ประมาณ 30 วัน ผ่านกระบวนการคัดแยก เพาะเลี้ยงเพิ่มจำนวน และตรวจสอบคุณภาพ ก่อนจัดเก็บหรือเตรียมเบิกใช้ตามการประเมินของสัตวแพทย์

สรุป

แม้โรค IBD จะเป็นโรคเรื้อรังที่ต้องดูแลอย่างต่อเนื่อง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าน้องหมาจะต้องทนกับอาการท้องเสีย อาเจียน หรือความไม่สบายตัวไปตลอดชีวิต เพราะหากควบคุมการอักเสบได้ดี น้องก็มีโอกาสกลับมากินอาหารได้อย่างมีความสุข และใช้ชีวิตประจำวันได้ใกล้เคียงปกติอีกครั้ง

สเต็มเซลล์จึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่น่าสนใจ ด้วยคุณสมบัติในการช่วยปรับสมดุลการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งอาจช่วยสนับสนุนการควบคุมการอักเสบของลำไส้ และเมื่ออาการสงบอย่างต่อเนื่อง คุณหมอก็อาจพิจารณาลดการใช้ยาสเตียรอยด์ได้ตามความเหมาะสม

หากน้องหมากำลังเผชิญกับโรค IBD คุณพ่อคุณแม่สามารถติดต่อ PetGeneX เพื่อสอบถามข้อมูลการเก็บสเต็มเซลล์ พร้อมปรึกษาสัตวแพทย์เกี่ยวกับความเหมาะสมในการนำเซลล์ไปใช้ดูแลน้องแต่ละตัว

สอบถามเพิ่มเติมได้ที่
Line: https://lin.ee/ncTtMjR 
Facebook: PetgeneX

FAQ

1. น้องหมาเป็น IBD ต้องกินยาสเตียรอยด์ตลอดชีวิตไหม?
ไม่จำเป็นทุกตัว หากสามารถควบคุมอาการได้ดี คุณหมออาจพิจารณาลดจนหยุดยาได้ แต่บางรายอาจยังจำเป็นต้องได้รับยาต่อเนื่องตามความรุนแรงของโรค

2. หากหยุดยาสเตียรอยด์แล้ว โรค IBD จะกลับมาเป็นอีกไหม?
มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ค่ะ เพราะ IBD เป็นโรคเรื้อรัง การหยุดยาจึงต้องอยู่ภายใต้การดูแลของสัตวแพทย์ และควรติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง

3. สเต็มเซลล์ช่วยให้น้องหมาที่เป็น IBD ดีขึ้นได้จริงไหม?
มีงานวิจัยที่พบว่าสุนัขมีอาการทางเดินอาหารดีขึ้นหลังได้รับสเต็มเซลล์ และบางกลุ่มสามารถลดจนหยุดยาสเตียรอยด์ได้ อย่างไรก็ตาม ยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อยืนยันประสิทธิผล

4. หลังได้รับสเต็มเซลล์ น้องหมาจะเริ่มดีขึ้นเมื่อไร?
งานวิจัยปี 2021 พบว่าคะแนนอาการของสุนัขมีแนวโน้มดีขึ้นตั้งแต่การติดตามผลที่ 1 เดือน แต่ระยะเวลาการตอบสนองอาจแตกต่างกันในสุนัขแต่ละตัวค่ะ

5. น้องหมาที่กินสเตียรอยด์อยู่ สามารถใช้สเต็มเซลล์ได้ไหม?
สามารถให้สัตวแพทย์ประเมินได้ค่ะ โดยมีงานวิจัยที่ศึกษาการใช้สเต็มเซลล์ร่วมกับสเตียรอยด์ในกลุ่มเดียวกัน แต่ไม่ควรหยุดหรือปรับยาเองก่อนเข้ารับการประเมิน

References

• Cristóbal, J. I., et al. (2021). Effects of Allogeneic Mesenchymal Stem Cell Transplantation in Dogs with Inflammatory Bowel Disease Treated with and without Corticosteroids. Animals, 11(7), 2061.
  
• Heilmann, R. M., et al. (2026). ACVIM-endorsed statement: Consensus statement and systematic review on guidelines for the diagnosis and treatment of chronic inflammatory enteropathy in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 40(1).
  
• Pérez-Merino, E. M., et al. (2015). Safety and efficacy of allogeneic adipose tissue-derived mesenchymal stem cells for treatment of dogs with inflammatory bowel disease: Clinical and laboratory outcomes. The Veterinary Journal, 206, 385–390.